Hipoterapia

Hipoterapia to działanie mające na celu przywracanie zdrowia i sprawności przy pomocy konia i jazdy konnej. Daje ona wiele możliwości terapeutycznych, dlatego jest jedną z metod o największym zasięgu pod względem różnorodności korzystających z niej pacjentów.
Hipoterapia ma też walory wyjątkowe i niezastąpione, które sprawiają, że nie jest ona tylko powtórką ćwiczeń stosowanych na sali gimnastycznej czy w gabinecie terapeutycznym. Należy do nich przede wszystkim kontakt z żywym zwierzęciem, mający ogromny wpływ na rozwój emocji, budowanie więzi społecznych oraz zaspokajanie potrzeby lub nabywanie umiejętności dawania czegoś od siebie i opiekowania się kimś. Umożliwia ona również kontakt z przyrodą i przebywanie w zupełnie nowym środowisku, zdobywanie nowych, specjalnych umiejętności ruchowych, które mogą podnieść wartość dziecka w oczach rówieśników, rodziców, opiekunów, a przede wszystkim w jego własnych oczach.

Wyodrębnione są następujące działania hipoterapeutyczne:

• Fizjoterapia na koniu - przywracanie sprawności fizycznej poprzez odpowiednią gimnastykę leczniczą wykonywaną na koniu poruszającym się stępem. Indywidualnie dobrane ćwiczenia rehabilitacyjne współwystępują z trójwymiarowym ruchem konia. Ruch ten dostarcza niechodzącemu samodzielnie dziecku bodźców charakterystycznych dla chodu ludzkiego. Wpływa na kształtowanie poczucia równowagi i poprawę reakcji obronnych. Ćwiczenia wykonywane na koniu nie tylko fizycznie usprawniają dziecko, ale również sprzyjają kształtowaniu się prawidłowej orientacji w schemacie ciała i orientacji przestrzennej. Ten typ zajęć przeznaczony jest przede wszystkim dla dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym, porażeniem splotu barkowego, przepukliną oponowo-rdzeniową, po amputacji kończyn i innymi deficytami w sferze rozwoju ruchowego.
• Psychopedagogiczna jazda konna - zespół działań podejmowanych w celu usprawnienia intelektualnego, poznawczego, emocjonalnego i fizycznego. Podczas jazdy konnej i czynności z nią związanych stosowane są działania edukacyjne, pedagogiczne, elementy psychoterapii, terapii zajęciowej i logopedii. Temat i rodzaj zajęć dobierany jest zależnie od stopnia upośledzenia dziecka i od rodzaju występującego zaburzenia. Tego typu zajęcia przeznaczone są przede wszystkim dla dzieci upośledzonych umysłowo, z zaburzeniami emocjonalnymi i psychicznymi.
• Terapia kontaktem z koniem - to umożliwienie pacjentowi poznania zwierzęcia i nawiązania z nim kontaktu. Efektem terapeutycznym jest poprawienie komunikacji pacjenta ze światem zewnętrznym. Sama jazda konna może, ale nie musi, być jednym z elementów tej formy terapii. Zajęcia prowadzone są przez terapeutę (psychologa, pedagoga) i przeznaczone są dla osób autystycznych, nadpobudliwych, niedostosowanych społecznie i chorych psychicznie.
• Nauka jazdy konnej dla osób niepełnosprawnych - nie stanowi części hipoterapii, ale jest z nią ściśle związana i ma aspekt terapeutyczny. Umożliwia aktywność sportową osobom niepełnosprwnym, wyrabia w nich nawyk i potrzebę aktywnego spędzania wolnego czasu w otoczeniu przyrody.

Cele hipoterapii to:
normalizacja napięcia mięśni spastycznych u dzieci wiotkich, wzmocnienie mięśni grzbietu i brzucha, poprawa kontroli głowy i tułowia, kształtowanie reakcji obronnych i równoważnych, zapoznanie się ze stereotypem chodu ludzkiego, poprawa koordynacji wzrokowo - ruchowej, ćwiczenia orientacji w schemacie własnego ciała i orientacji przestrzennej, trening zmysłu równowagi.
Hipoterapia, rekreacja jazdą konną i jazda konna, jako sport dla osób niepełnosprawnych może być wykonywana tylko za zgodą lekarza, który zaświadcza o braku przeciwwskazań do tego rodzaju terapii lub aktywności ruchowej osoby niepełnosprawnej. Zajęcia z osobami niepełnosprawnymi na koniu powinni prowadzić odpowiednio do tego przygotowani specjaliści z zakresu rehabilitacji, psychologii, pedagogiki, instruktorzy jazdy konnej i instruktorzy hipoterapii.
Wskazania i przeciwwskazania
Hipoterapia jest metodą usprawniania wieloprofilowego, bowiem dzięki wielopłaszczyznowym oddziaływaniom konia pozwala na uzyskiwanie poprawy w wielu zaburzonych sferach funkcjonowania. Korzyści płynące z hipoterapii mogą odnieść osoby z różnymi chorobami i dysfunkcjami. Istnieją jednak schorzenia, stany chorobowe i zaburzenia, w których hipoterapia może nawet wyrządzić szkodę. Z tego powodu każdy z pacjentów przyjmowanych na zajęcia hipoterapii musi posiadać skierowanie i wyraźną zgodę lekarza na ten rodzaj terapii wraz z potwierdzeniem braku przeciwwskazań. Nie wszyscy jednak lekarze znają dobrze specyfikę tej metody oraz przeciwwskazania do jej stosowania. Dlatego mimo skierowania ostateczną decyzję o przyjęciu na hipoterapię, o formie, czasie i rodzaju zajęć podejmuje zawsze hipoterapeuta. WSKAZANIA DO HIPOTERAPII
Wskazania zawsze są względne, bowiem podstawowym zespołom chorobowym mogą towarzyszyć schorzenia, przy których hipoterapia jest niewskazana.
WSKAZANIA
Wskazania u dzieci i młodzieży:
Zespoły neurologiczne

• Mózgowe porażenie dziecięce - niedowłady wiotkie i spastycze, jednostronne lub obustronne, ataksja, atetoza
• Stany po urazach czaszkowo-mózgowych
• Stany po infekcyjnych chorobach centralnego układu nerwowego
• Wady wrodzone centralnego układu nerwowego
• Minimalne uszkodzenia mózgu (ADHD)
• Choroby mięśni - min. 3 punkty w skali Lovetta

Zespoły ortopedyczne

• Wady postawy
• Skoliozy do 20 o Coba z wyjątkiem progresujących skolioz idiopatycznych
• Stany po amputacji i wady rozwojowe kończyn

Inne

• Zespoły genetyczne, np. Zespół Down`a (z obowiązkowym zdjęciem rtg - bocznym i czynnościowym odcinka szyjnego kręgosłupa - zagrożenie niestabilnością szcytowo-obrotową)
• Przepukliny oponowo-rdzeniowe, w zależności od wysokości uszkodzenia, obrazu klinicznego, współwystępowania wodogłowia
• Uszkodzenia lub nieprawidłowe funkcjonowanie analizatorów wzroku i słuchu
• Zaburzenia koordynacji wzrokowo-ruchowej
• Zaburzenia integracji sensorycznej
• Opóźnienie psychoruchowe lub nieharmonijny rozwój psychoruchowy o nieustalonej etiologii
• Upośledzenie umysłowe
• Nadpobudliwość psychoruchowa
• Zaburzenia emocjonalne
• Autyzm
• Depresje
• Zaburzenia zachowania
• Niedostosowanie społeczne

Wskazania u osób dorosłych

• Stwardnienie rozsiane 
• Stany po udarze mózgu 
• Stany po urazach czaszkowo-mózgowych 
• Choroby i zaburzenia psychiczne 
• Uzależnienia 
• Patologie społeczne 
• Inne choroby narządu ruchu na tle neurologicznym i ortopedycznym

PRZECIWWSKAZANIA
Przeciwwskazania bezwzględne

• Uczulenie na sierść, pot lub zapach konia
• Nie wygojone rany
• Nietolerancja formy leczenia przez pacjenta, np. niepohamowany lęk
• Odklejanie siatkówki oka, wzmożone ciśnienie śródgałkowe
• Pogorszenie stanu w zespołach neurologicznych, stanach po urazach czaszkowo-mózgowych, ADHD, chorobach mięśni
• Zwichnięcie stawów biodrowych
• Niestabilność szczytowo-obrotowa (kręgów szyjnych c3-c4, np. w zespole Down`a)
• Brak kontroli głowy w rozwoju motorycznym
• Podwyższona temperatura ciała
• Ostre choroby infekcyjne
• Ostre stany chorób i zaburzeń psychicznych
• Znaczna nadwaga

Przeciwwskazania względne - decydują lekarz i hipoterapeuta

• Padaczka
• Upośledzenie umysłowe w stopniu głębokim
• Zaburzenia mineralizacji kości (osteoporoza,)
• Utrwalone deformacje i zniekształcenia, przykurcze, znaczne ograniczenia zakresu ruchu układu kostno-stawowego
• Schorzenia okulistyczne - wymagana konsultacja